Recenzja pracy dyplomowej: co robi recenzent i co, gdy recenzja jest negatywna

Recenzja pracy dyplomowej to pisemna ocena Twojej pracy wystawiona przez drugą osobę, obok promotora. W regulaminach, które sprawdziliśmy, pracę oceniają promotor i recenzent, a przy negatywnej recenzji dziekan wyznacza kolejnego recenzenta¹²³. Recenzje są jawne z mocy ustawy (art. 76 ust. 5)⁴, więc możesz je przeczytać przed obroną i odnieść się do uwag. Niżej: co robi i co ocenia recenzent, w jakiej kolejności idą antyplagiat i recenzja, co zrobić po ocenie niedostatecznej i ile to wszystko trwa.

Co robi recenzent pracy dyplomowej?

Czyta gotową pracę, ocenia ją według skali uczelni i pisze uzasadnienie. Zwykle zasiada też w komisji egzaminacyjnej: na Uniwersytecie Wrocławskim w skład komisji wchodzą przewodniczący, promotor i recenzent (§ 62 ust. 3)¹. Na socjologii Uniwersytetu w Białymstoku recenzent zadaje na egzaminie jedno z pytań, zarówno na studiach pierwszego, jak i drugiego stopnia⁵. Recenzent zna więc Twoją pracę lepiej niż reszta komisji, poza promotorem, i często pyta właśnie o to, co wpisał do recenzji.

Kto może być recenzentem, określa regulamin:

• Uniwersytet Jagielloński: recenzent ma co najmniej stopień doktora, a gdy promotor pracy magisterskiej jest doktorem, recenzent musi mieć co najmniej habilitację (§ 19 ust. 1)³.
• Uniwersytet Wrocławski: do recenzentów stosuje się wymagania jak dla promotorów, a pracę magisterską musi ocenić przynajmniej jeden doktor habilitowany lub profesor (§ 61 ust. 4)¹.
• Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu: recenzent, o ile to możliwe, powinien pochodzić spoza jednostki, w której powstaje praca; powołuje go prodziekan ds. studiów⁶.

Promotor a recenzent: kto ma ostatnie słowo?

Żaden z nich sam. W trzech regulaminach ocena pracy powstaje z dwóch ocen:

Uczelnia	Jak powstaje ocena pracy
Uniwersytet Jagielloński	średnia arytmetyczna ocen promotora i recenzenta, przeliczona na skalę ocen (§ 19 ust. 2)3
Uniwersytet Wrocławski	średnia arytmetyczna ocen promotora i recenzenta; przy rozbieżności co najmniej 1,5 oceny dziekan może ustalić zasady ostatecznej oceny, w tym powołać dodatkowego recenzenta, którego ocena jest wtedy rozstrzygająca (§ 61 ust. 6, 8 i 9)1
Uniwersytet Śląski w Katowicach	praca jest oceniona pozytywnie, jeśli dostała dwie oceny pozytywne (§ 35 ust. 8); ocenę pracy do wyniku studiów ustala się na podstawie ocen promotora i recenzenta, a w przypadkach spornych decyduje przewodniczący komisji (§ 38 ust. 2 pkt 2)2

Promotor zna historię pracy i wie, ile kosztowała. Recenzent widzi tylko gotowy tekst, tak jak każdy przyszły czytelnik. Dlatego jego uwagi są często cenniejsze: pokazują, co z pracy rozumie ktoś, kto nie był na seminarium.

Co ocenia recenzent? Przykład formularza

Uczelnie mają własne formularze recenzji. Jeden z nich, z procedury Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, przyznaje punkty za konkretne elementy. Za wartość merytoryczną można dostać od 0 do 38 punktów, za stronę formalną i edytorską od 0 do 12⁶:

Oceniany element	Punkty
Zgodność treści z tytułem pracy	0 do 2
Hipotezy lub problem i sposób jego rozwiązania (cel, odniesienie do stanu wiedzy)	0 do 5
Literatura (dobór źródeł, najnowsze publikacje, poprawność cytowań)	0 do 5
Realizacja celu (dobór metody badań, poprawność opisu)	0 do 5
Prezentacja wyników (dyskusja, interpretacja, wnioski)	0 do 12
Oryginalność ujęcia problemu	0 do 5
Wartość aplikacyjna lub poznawcza	0 do 4
Poprawność stylistyczna i gramatyczna	0 do 4
Opis rycin, tabel, równań	0 do 4
Poprawność edytorska i zgodność z wymaganiami wydziału	0 do 4

To formularz jednej uczelni, ale dobrze pokazuje proporcje: najwięcej punktów jest za wyniki i ich interpretację, a cytowania i literatura to osobna pozycja. Zmyślony albo przekręcony przypis traci punkty w dwóch miejscach: w literaturze i w ocenie rzetelności całej pracy. Jak sprawdzić przypisy, zanim zrobi to recenzent, opisaliśmy w tekście jak sprawdzić przypisy z AI.

Jak wygląda recenzja pracy dyplomowej?

Zwykle to jedna lub dwie strony: dane pracy, ocena poszczególnych elementów, ocena końcowa i uzasadnienie. Formularz z Poznania wymaga uzasadnienia oceny na odwrocie, z uwzględnieniem wartości merytorycznej, oceny formalnej i edytorskiej⁶. Ustawa mówi, że recenzje są jawne, z wyjątkiem prac objętych tajemnicą prawnie chronioną (art. 76 ust. 5 i 6)⁴. Regulamin Uniwersytetu Śląskiego dodaje, że recenzje z uzasadnieniem publikuje się w serwisie Archiwum Prac Dyplomowych (§ 35 ust. 10)², a procedura z Poznania wprost zapisuje prawo studenta do zapoznania się z recenzjami⁶.

Przeczytaj recenzję zaraz po jej pojawieniu się. Każdą poważną uwagę zamień w pytanie, na które przygotujesz krótką odpowiedź. Lista typowych pytań jest w tekście pytania na obronie pracy.

Najpierw antyplagiat czy recenzja?

Najpierw antyplagiat. Ustawa wymaga sprawdzenia pisemnej pracy w Jednolitym Systemie Antyplagiatowym przed egzaminem dyplomowym (art. 76 ust. 4)⁴, a regulaminy i procedury ustawiają tę kontrolę przed recenzją:

• Uniwersytet Śląski: dziekan kieruje pracę do recenzji po przyjęciu jej przez promotora i pozytywnej weryfikacji w JSA (§ 35 ust. 7)².
• Politechnika Wrocławska, Wydział Elektryczny: opiekun może zgłosić recenzentów w systemie USOS-APD dopiero po pozytywnym wyniku analizy antyplagiatowej⁷.
• Uniwersytet Jagielloński: promotor zatwierdza pracę, jeśli jej oryginalność nie budzi wątpliwości (§ 18 ust. 4), a wśród warunków dopuszczenia do egzaminu są zarówno sprawdzenie w JSA, jak i pozytywna ocena pracy (§ 20)³.

W opisanych procedurach pracę w systemie sprawdza i przyjmuje promotor; na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu to on wykonuje sprawdzenie w JSA⁶. Jak działa JSA i z czym porównuje tekst, opisaliśmy w tekście o JSA.

Negatywna recenzja pracy magisterskiej: co dalej?

Ocena niedostateczna od recenzenta nie kończy sprawy od razu. Wszystkie trzy regulaminy przewidują kolejnego recenzenta:

• Uniwersytet Jagielloński: dziekan wyznacza dodatkowego recenzenta; praca jest oceniona pozytywnie, jeśli on wystawi co najmniej dostateczny (§ 19 ust. 3 i 4)³.
• Uniwersytet Wrocławski: dziekan wyznacza dodatkowego recenzenta, którego ocena jest rozstrzygająca; przy drugiej ocenie niedostatecznej praca nie może być podstawą ukończenia studiów (§ 61 ust. 7 i 9). Recenzent może też przed wystawieniem oceny wezwać do poprawek; jeśli nie poprawisz pracy w terminie, oceni ją na niedostateczny (§ 61 ust. 5)¹.
• Uniwersytet Śląski: dziekan powołuje drugiego recenzenta; jeśli i on oceni pracę negatywnie, nie zostaniesz dopuszczony do egzaminu i możesz przygotować nową pracę (§ 35 ust. 9)².

Co robić, gdy dostaniesz negatywną recenzję:

1. Przeczytaj uzasadnienie dwa razy i oddziel zarzuty merytoryczne (metoda, wnioski, źródła) od redakcyjnych.
2. Porozmawiaj z promotorem, zanim napiszesz cokolwiek do dziekanatu. On zna tryb i recenzenta.
3. Sprawdź, czy regulamin pozwala na poprawki. Na Uniwersytecie Wrocławskim recenzent może zażądać poprawek przed oceną¹; gdzie indziej o poprawkach decyduje praktyka wydziału.
4. Popraw to, co wskazał recenzent, nawet jeśli pracę oceni ktoś inny. Kolejny recenzent dostanie ten sam tekst.

Ile trwa recenzja i do kiedy promotor musi wystawić recenzję?

Jednego terminu dla wszystkich nie ma i nie znaleźliśmy go w ustawie ani w trzech regulaminach. Są terminy pośrednie. Na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu promotor i recenzent przekazują recenzje do dziekanatu najpóźniej 3 dni przed egzaminem⁶. Na Uniwersytecie Jagiellońskim egzamin powinien się odbyć w ciągu miesiąca od spełnienia warunków dopuszczenia, a jednym z nich jest pozytywna ocena pracy (§ 18 ust. 6 i § 20)³. Na Uniwersytecie Wrocławskim termin poprawek wyznacza recenzent w porozumieniu z promotorem (§ 61 ust. 5)¹. Jeśli recenzji nie ma, a termin egzaminu się zbliża, zapytaj promotora, potem dziekanat.

Zanim oddasz pracę, możesz sam przejść ją okiem recenzenta. Poproś model językowy, żeby wcielił się w recenzenta z formularzem jak wyżej i wypisał słabe miejsca, ale nie poprawiał tekstu za Ciebie; gotowe polecenia są w tekście prompty do pisania pracy dyplomowej. Jak zamienić uwagi z recenzji w odpowiedzi na obronie, pokazuje kurs o obronie pracy dyplomowej, z ćwiczeniem na pytania o słabe miejsca pracy.

Przypisy

1. Uniwersytet Wrocławski, Regulamin studiów na Uniwersytecie Wrocławskim, załącznik do Uchwały Nr 68/2024 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 24 kwietnia 2024 r., § 61 ust. 3 do 9 i § 62 ust. 3, isksio.uwr.edu.pl, https://isksio.uwr.edu.pl/wp-content/uploads/sites/249/2024/09/regulamin-studiow.pdf (dostęp: 27 października 2026). Uchwała Nr 35/2026 z 22 kwietnia 2026 r. zmienia w nim tylko § 56. ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵ ↑⁶ ↑⁷

2. Uniwersytet Śląski w Katowicach, Regulamin studiów w Uniwersytecie Śląskim w Katowicach (tekst jednolity), załącznik do uchwały nr 525 Senatu UŚ z dnia 23 kwietnia 2024 r., § 35 ust. 7 do 10 i § 38 ust. 2 pkt 2, us.edu.pl, https://us.edu.pl/wp-content/uploads/pliki/najwazniejsze-akty-prawne/zal_do_525_2024.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵

3. Uniwersytet Jagielloński, Regulamin studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, załącznik do uchwały nr 26/IV/2025 Senatu UJ z dnia 30 kwietnia 2025 r., § 18 ust. 4 i 6, § 19 ust. 1 do 4 oraz § 20, https://farmacja.cm.uj.edu.pl/cm/uploads/2025/05/REG-od-01.10.2025uchw_nr_26_2025_zal_1.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵ ↑⁶

4. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 17 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 76 ust. 4 do 6, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1362/text/T/D20261362L.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³

5. Uniwersytet w Białymstoku, Instytut Socjologii, Standardy egzaminu dyplomowego na kierunku socjologia I i II stopnia od roku akademickiego 2021/2022, pkt 8, soc.uwb.edu.pl, https://soc.uwb.edu.pl/download/4FBsOJy8aFxk9MUVISH9ia1ZMYWoXI1A6CSIKEQoKc2BNCEFuaQMEKT4wBAY1JD56VVtydRd9FykHNwsRCgpzYE0MU2BnURspMDALUFBvHj0cGjEvRSVcNggWByIGTH14H1gRJyUHKS8wd11QW292ehkcMTVcPlsGDzRMdEFbc3ZNSgYwPRoVI3ZvRRQYIjQsTVVhNlQlXXtccggnDwsiBkBJES0hFhUyJwlIQ1kRdSgDJWwiUCJWKw8gGicMAA11Wgk_bXovWXMIekVeSCszNApbeWRFOVo6BzQBOQ0CPjsLCFZ7OAcXKDA0FRYTYD8_FRguL1skGD0fIAIhDgEmPwhWTiwqXh0vMScSHAE4dysAGikpWT5SMAd9B2MKQzgzQkoXLTsdHyd5OgNfGCIxLUIYKCdRNFgwBTsHKwQBfGhfC1JveUNEdHolAxRIYXg0DhckZA9zRTVELQ/phocadownload159standardy-egzaminu-dyplomowego-na-kierunku-socjologia-i-i-ii-stopnia-od-roku-akademickiego-2021-2022.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

6. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Karta procedury: praca dyplomowa i proces dyplomowania na studiach wyższych, załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora UPP nr 188/2019 z dnia 23 grudnia 2019 r., opis procedury (sprawdzenie pracy w JSA przez promotora, recenzje do dziekanatu nie później niż 3 dni przed egzaminem, prawo studenta do zapoznania się z recenzjami, powoływanie recenzenta) i formularz F6 (ocena pracy dyplomowej), wltd.up.poznan.pl, https://wltd.up.poznan.pl/sites/default/files/dokumenty_prace_dyplomowe/Procedura%20dyplomowania_1.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵ ↑⁶

7. Politechnika Wrocławska, Wydział Elektryczny, Procedura zgłaszania, zatwierdzania i wyboru tematów prac dyplomowych, Zarządzenie Dziekana Wydziału Elektrycznego nr 3/2026 z dnia 11 maja 2026 r., pkt 13, weny.pwr.edu.pl, https://weny.pwr.edu.pl/d/VGBUKOTtQKxVvA0x0ShNuClBQSXp_XEFABWdbExYbWGFBRAg9RgNtcXccVjU3ClVBDkNLcX1YXlQU/procedura_zglaszania_zatwierdzania_i_wyboru_prac_dyplomowych_zwd3-2026.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑