JSA antyplagiat: jak działa Jednolity System Antyplagiatowy w pracy dyplomowej

Jednolity System Antyplagiatowy (JSA) to ogólnopolski system, w którym uczelnia sprawdza pisemną pracę dyplomową przed egzaminem dyplomowym. Tworzy go Ośrodek Przetwarzania Informacji, a jego właścicielem jest minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego¹. Raport z badania trafia do promotora, który decyduje, co z nim zrobić². Poniżej tylko to, co udało się potwierdzić w oficjalnych źródłach, każdy fakt z przypisem.

Kto prowadzi JSA i skąd obowiązek?

Opis systemu na stronie pomocy „O JSA” mówi, że właścicielem JSA jest minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, a system tworzy Ośrodek Przetwarzania Informacji, Państwowy Instytut Badawczy (OPI PIB)¹. Ministerstwo Edukacji Narodowej już w komunikacie z 12 września 2018 roku pisało, że system powstaje w OPI-PIB pod nadzorem ministra, a od początku 2019 roku ma być dostępny bezpłatnie dla wszystkich uczelni³. Sama ustawa mówi, że Minister prowadzi JSA (art. 351 ust. 1) i zapewnia uczelniom nieodpłatne korzystanie z niego (art. 351 ust. 4)⁴.

Obowiązek sprawdzania wynika z ustawy. Art. 76 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce brzmi w obowiązującym tekście jednolitym (obwieszczenie Marszałka Sejmu z 17 września 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1362): „Jeżeli praca dyplomowa jest pracą pisemną, uczelnia sprawdza ją przed egzaminem dyplomowym z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego, o którym mowa w art. 351 ust. 1”⁴. Ustawa bywa zmieniana, więc przed powołaniem się na konkretny przepis sprawdź aktualny tekst jednolity w ISAP.

Czego dotyczy obowiązek sprawdzania w JSA?

Według strony „O JSA” od 2019 roku pisemne prace dopuszczone do obrony (inżynierskie, licencjackie, magisterskie i doktorskie) są analizowane w JSA; ta sama strona wskazuje, że podstawą jest art. 76 ust. 4 ustawy i że sprawdzany jest tekst pracy (plik tekstowy), a nie jej załączniki¹. Przepis mówi o „pracy pisemnej” i o sprawdzeniu przed egzaminem dyplomowym. Nie podaje progu podobieństwa, który uznaje się za problem; o tym niżej⁴.

Z czym JSA porównuje tekst pracy?

Strona „Jak działa JSA” wymienia bazy, z którymi porównywana jest praca²:

• baza aktów prawnych oraz orzeczeń sądowych i administracyjnych;
• internet, w tym Wikipedia;
• Ogólnopolskie Repozytorium Pisemnych Prac Dyplomowych (ORPPD);
• baza dokumentów OpenAccess;
• prywatna baza instytucji, jeśli zostanie wskazana.

To ważne praktycznie. Cytat z cudzej pracy dyplomowej, fragment ustawy albo akapit z artykułu dostępnego w sieci są w zasięgu porównania. Nie znaczy to, że wszystko, co system znajdzie, jest plagiatem; wskazuje podobieństwa, a ocenia je człowiek.

Kto dostaje raport i kto ocenia wynik?

Według strony „Jak działa JSA” badanie zakłada promotor albo pracownik administracyjny uczelni z rolą Biuro, który wysyła pliki pracy. Raport trafia do promotora. Promotor analizuje go i na tej podstawie albo zwraca pracę do poprawy, albo akceptuje wynik i podejmuje decyzję o dopuszczeniu lub niedopuszczeniu pracy do obrony².

Strona „Dlaczego JSA” opisuje system jako „przeznaczony do wsparcia pracy weryfikacyjnej promotora (opiekuna) pracy” i dodaje, że w zależności od typu prac uczelnia może określić progi tolerancji wyników oraz wrażliwość systemu na wyszukiwane podobieństwa⁵. Wskaźnik jest więc narzędziem dla człowieka. To, jaki wynik jest niepokojący na Twojej uczelni, sprawdź w jej regulaminie albo zarządzeniach; w przytoczonym przepisie ustawy progu nie ma.

Student nie ma dostępu do systemu: strona „O JSA” pisze, że „studenci nie mają dostępu do JSA”, bo jego funkcje są przeznaczone wyłącznie dla promotorów¹. Nie sprawdzisz więc własnej pracy w tym samym systemie, zanim ją oddasz. Na stronie „Jak działa JSA” nie znaleźliśmy też informacji o tym, czy dyplomant dostaje raport²; zapytaj w swojej uczelni.

Antyplagiat: ile procent jest dozwolone?

Żadne ze źródeł, które otworzyliśmy, nie podaje jednego dopuszczalnego procentu. Ustawa każe pracę sprawdzić, ale progu nie określa⁴. Komunikaty ministerstwa o JSA z 2018 i 2024 roku też żadnego progu nie podają³⁶. Centrum Pomocy JSA opisuje wynik tak⁷:

• Wynik główny nazywa się PRP i ma kolor. Wskazówki OPI dla promotorów zaczynają się od zasady: „Czerwony wskaźnik PRP nie musi oznaczać plagiatu”. Zielony też niczego nie przesądza, bo w tekście mogły być manipulacje.
• Wynik zależy od ustawień. Wynik wiodący liczy się domyślnie dla fraz z 10 lub więcej wyrazów, a administrator może to zmienić dla uczelni albo jednostki. Wynik dla fraz od 5 wyrazów jest największy, bo obejmuje też popularne zwroty.
• Parafraza też bywa wskazana. Administrator ustawia poziom podobieństwa w czterech stopniach; zalecany poziom niski pokazuje także fragmenty sparafrazowane⁸.
• Wynik liczy się od nowa po ocenie promotora. Promotor porównuje oznaczone fragmenty ze źródłem, poprawne cytaty może wykluczyć i przeliczyć wynik, a fragmenty użyte nieprawidłowo zostawia jako podejrzane⁷.

Progi ustala więc uczelnia: strona „Dlaczego JSA” mówi, że w zależności od typu prac można określić progi tolerancji wyników⁵. Szukasz ich w zarządzeniu rektora o JSA albo w regulaminie antyplagiatowym. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku pisze na przykład w zasadach pracy licencjackiej, że pozytywny wynik kontroli „zgodnie z Regulaminem Systemu Antyplagiatowego” warunkuje dopuszczenie do egzaminu⁹. Jeśli takiego dokumentu nie znajdziesz, zapytaj promotora.

Czy 30% plagiatu to dużo?

Na to pytanie nie ma odpowiedzi bez regulaminu Twojej uczelni. Wynik z raportu mierzy podobieństwo do innych tekstów, a nie plagiat: oznaczony bywa też poprawny cytat w cudzysłowie z przypisem albo przytoczony przepis ustawy, a o tym, co jest nadużyciem, decyduje promotor po lekturze raportu²⁷. Jedyny sposób na niski wynik, który tu polecamy, to poprawne cytowanie: dosłowny fragment w cudzysłowie ze stroną, parafraza po swojemu z przypisem. Jak zapisać jedno i drugie, pokazuje artykuł o przypisach dolnych, a o samej parafrazie pisze tekst jak parafrazować w pracy.

Czy JSA wykrywa AI?

Ma taką funkcję, ale sam OPI nie nazywa jej wykrywaczem. Ministerstwo nauki ogłosiło, że od lutego 2024 roku każda jednostka prowadząca studia może bezpłatnie zbadać w JSA, czy praca powstała z użyciem sztucznej inteligencji⁶. Centrum Pomocy JSA opisuje tę funkcję w artykule „Analiza użycia sztucznej inteligencji”¹⁰:

• Jak działa. Model językowy ocenia, jak przewidywalne są kolejne słowa. Fragment, którego miara Perplexity spada poniżej progu, system oznacza jako podejrzany, bo tekst regularny i przewidywalny może pochodzić od modelu.
• Kiedy działa. To funkcja dodatkowa: zakładający badanie zaznacza pole „Analiza SI”. Wyniki są w zakładce „Analiza SI” w tekście pracy i mogą trafić do raportu szczegółowego.
• Czego nie robi. OPI pisze, że system „nie dokonuje wiążących ustaleń dotyczących wykroczeń”, a funkcja służy promotorom do dalszej pracy ze studentami.
• Gdzie się myli. Ta sama strona ostrzega przed fałszywymi wskazaniami w obie strony; definicje, reguły i akty prawne mają z natury przewidywalny szyk, więc mogą zostać oznaczone, choć napisał je człowiek.

Najmocniejsze zdanie pada w tym samym tekście OPI: stworzenie narzędzia, które wskazywałoby, czy autor korzystał ze sztucznej inteligencji, jest „aktualnie praktycznie niemożliwe”¹⁰. Kierowniczka projektu JSA mówiła w komunikacie ministerstwa, że system określa wyłącznie prawdopodobieństwo, a ostateczna decyzja należy do promotora⁶. Strony „O JSA” i „Jak działa JSA” o sztucznej inteligencji nie wspominają¹²; ta druga opisuje osobno badanie stylometryczne, które wykrywa zmiany stylu pisania w pracy². Podobieństwo do innych tekstów i pochodzenie tekstu to dwa różne pytania.

Co z tego wynika dla Ciebie: oznaczony fragment to początek rozmowy, nie wyrok. Jeśli korzystałeś z AI w sposób dozwolony, opisz to zgodnie z prawdą, na przykład według wzorów z artykułu nota o użyciu AI. Dlaczego żaden detektor nie daje dowodu i jak udokumentować swoją pracę, opisuje artykuł detektory AI a praca dyplomowa.

Jak pisać, żeby nie mieć problemu z raportem?

System szuka podobieństw do tekstów, więc rozwiązanie jest zwyczajne warsztatowo:

• Parafrazuj naprawdę. Zmiana kilku słów w zdaniu źródła to nadal zdanie źródła. Parafraza ma inną budowę niż oryginał, a przypis wskazuje źródło.
• Cytuj w cudzysłowie, ze stroną. Dosłowny fragment idzie w cudzysłowie z numerem strony. Wtedy podobieństwo jest jawne i uczciwe.
• Opracowuj źródła, nie przepisuj ich. Czytasz, rozumiesz, piszesz po swojemu z przypisem. Jak sprawdzić, że przypis zgadza się ze źródłem, opisuje artykuł jak sprawdzić przypisy z AI.
• Nie wklejaj bez zapisu skąd. Brudnopis z plikiem przy każdej tezie pozwala potem dokładnie wskazać źródło.
• Wyniki i wnioski mają być Twoje. Wtedy nie ma czego dopasowywać do cudzego tekstu.

Czego tu nie ma, to sposobów na obejście systemu: nie podajemy ich, bo praca pod oświadczeniem o samodzielności ma być Twoja, a ryzykiem jest dyplom, nie raport. Metoda, w której źródła są opracowane, a nie przepisane, nie wymaga niczego ukrywać; raport trafia do promotora, czyli do osoby, która i tak czyta Twoją pracę.

Dlaczego nie ma tu rad, jak system obejść?

Bo takie rady szkodzą Tobie. Pod pracą składasz oświadczenie o samodzielnym jej napisaniu, a raport czyta promotor, który zna Twój temat i Twój styl. Zabiegi na tekście, który z cudzego ma udawać własny, nie zmieniają tego, kto go napisał. Rozsądniejsza ścieżka jest nudna i działa: pracujesz na źródłach, które masz w plikach, zapisujesz, skąd pochodzi każda teza, i piszesz własnymi słowami z przypisem.

Co zapamiętać?

JSA tworzy OPI PIB, a sprawdzenie w nim pisemnej pracy dyplomowej przed egzaminem wynika z art. 76 ust. 4 ustawy¹⁴. Praca jest porównywana z kilkoma bazami (ORPPD, internet, akty prawne i inne), raport trafia do promotora, a on ocenia wynik². Studenci nie mają dostępu do systemu¹.

Metoda pracy z AI, w której każde źródło jest opracowane i da się je sprawdzić, jest opisana w poradniku. Jeśli chcesz, żebyśmy przejrzeli parafrazy i cytowania w Twojej pracy, jest konsultacja.

Przypisy

1. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, O JSA, jsa-cp.opi.org.pl, https://jsa-cp.opi.org.pl/o-jsa/ (dostęp: 24 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵ ↑⁶ ↑⁷

2. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Jak działa JSA, jsa-cp.opi.org.pl, https://jsa-cp.opi.org.pl/jak-dziala/ (dostęp: 24 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵ ↑⁶ ↑⁷ ↑⁸

3. Ministerstwo Edukacji Narodowej, Informacja o Jednolitym Systemie Antyplagiatowym (komunikat z 12 września 2018 r.), gov.pl, https://www.gov.pl/web/edukacja/informacja-o-jednolitym-systemie-antyplagiatowym (dostęp: 24 października 2026). ↑ ↑²

4. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 17 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 76 ust. 4 oraz art. 351 ust. 1 i 4, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1362/text/T/D20261362L.pdf (dostęp: 24 października 2026). ↑ ↑² ↑³ ↑⁴ ↑⁵

5. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Dlaczego JSA, jsa-cp.opi.org.pl, https://jsa-cp.opi.org.pl/dlaczego-jsa/ (dostęp: 24 października 2026). ↑ ↑²

6. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, JSA: promotor sprawdzi, czy student korzystał z technologii ChatGPT, komunikat z 15 lutego 2024 r., gov.pl, https://www.gov.pl/web/nauka/jsa--promotor-sprawdzi-czy-student-korzystal-z-technologii-chatgpt (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³

7. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Analiza Raportu: wskazówki, baza wiedzy JSA, wpis z 7 lutego 2019 r., kroki 3, 4 i 7, https://jsa-cp.opi.org.pl/baza-wiedzy/analiza-raportu/ (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑² ↑³

8. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Parametr „Poziom podobieństwa”, baza wiedzy JSA, https://jsa-cp.opi.org.pl/baza-wiedzy-skroty/parametr-poziom-podobienstwa/ (dostęp: 27 października 2026). ↑

9. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Wydział Nauk o Zdrowiu, Zasady pisania pracy licencjackiej poglądowej, pkt 2, umb.edu.pl, https://www.umb.edu.pl/photo/pliki/Dziekanat-WNOZ/egzaminy_dyplomowe/nowa_dokumentacja_dyplomu/zasady_pisania_pracy_licencjackiej_przegladowej.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

10. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Analiza użycia sztucznej inteligencji, baza wiedzy JSA, wpis z 6 grudnia 2023 r., https://jsa-cp.opi.org.pl/baza-wiedzy-skroty/uzycie-sztucznej-inteligencji/ (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑²